على زمانى قمشه اى
131
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
معرفة كمّية ما بين طلوع الفجر و طلوع الشمس را از او مىدانند ، درحالىكه ، بىگمان ، اين كتاب از آثار ميرزا محمد على اسماعيل قاينى بيرجندى است . منزوى كتابى به نام رسالهء تشريح پرگار را ، با قيد ترديد بسيار ، به او نسبت مىدهد . بروكلمان نيز دو كتاب شرح رسالة الحنفية و رسالهء تذكرة الاحباب فى بيان التحاب را به نادرست به او نسبت مىدهد كه رسالهء دوم مسلما تأليف كمال الدّين فارسى است ؛ و اين اشتباه از طريق بروكلمان به پينگرى نيز راه يافته است . همچنين ، در گنجينهء نسخههاى خطى كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى ، كتابى به نام ادعيه قرآنى وجود دارد كه از عبد العلى بيرجندى دانسته شده است . بهعلاوه ، در نسخهاى خطى محفوظ در كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى يادداشتى وجود دارد كه در آن استخراج سمت قبلهء هرات به روش ابو ريحان بيرونى شرح داده شده و اين يادداشت از عبد العلى بيرجندى دانسته شده است . كتابهايى كه به يقين نگارش بيرجندى بوده و اطلاعاتى نيز از آنها باقىمانده بدين شرح است : 1 ) ابعاد و اجرام ، به فارسى ، پايان نگارش 930 ، در بيان ابعاد و مسافتهاى زمين و بعضى مسائل فلكى . اين كتاب اجرام سفلى و اوضاع اجرام علوى ، مسالك و ممالك و مساحت سطوح اجسام نيز ناميده شده است . اين رساله حاوى يك مقدمه ، دو مقاله و يك خاتمه است . عنوان مقالهء اول چنين است : « در مساحت سطح ارض و تعيين اقاليم [ هفتگانه ] و آنچه به آن متعلق است » ، و عنوان مقالهء دوم : « در معرفت مساحت افلاك و كواكب و آنچه به آن متعلق است » كه در هفت مقصد ( باب ) تنظيم شده است . اين بابها عبارتاند از : معرفت ابعاد سطوح افلاك از مركز عالم ، معرفت ثخن ( ضخامت ) هر فلك ، معرفت مساحت سطوح افلاك ، معرفت مقدار يك درجه از دواير عظام در هر